اروپا پس از ماهها اختلاف، سرانجام تیم مذاکرهکننده خود را برای پرونده اوکراین تشکیل داد؛ اما پشت این نمایش وحدت، یک تناقض جدی پنهان است؛ قدرتهای اروپایی میتوانند مذاکره کنند، بیآنکه اختیار تصمیمگیری درباره مهمترین امتیازات را داشته باشند.
وحدت نمایشی در دوبلین؛ مصالحهای بهجای رهبری
تصمیم نشست دوبلین برای سپردن نمایندگی اروپا به ترکیبی از نهادهای اتحادیه و پنج کشور فرانسه، آلمان، بریتانیا، ایتالیا و لهستان، بیش از آنکه نشانه شکلگیری یک راهبرد مشترک باشد، محصول شکست تلاشها برای تعیین یک نماینده واحد است. ماهها اختلاف بر سر جایگاه «کایا کالاس»، مخالفت لهستان با انحصارگرایی فرانسه و آلمان و ترجیح برلین به حفظ چارچوبهای تحت رهبری خود، سرانجام به تشکیل گروه پنجکشوری E5 انجامید.
این ترکیب اگرچه امکان حضور هماهنگتر اروپا را فراهم میکند، اما اختلافات بنیادین میان اعضا را از بین نبرده است. کنار گذاشته شدن «کایا کالاس» از مرکز تصمیمگیری نیز نشان میدهد حتی در موضوعی به اهمیت جنگ اوکراین، اتحادیه اروپا هنوز قادر به توافق بر سر یک مرجع سیاسی واحد نیست.
امتیازاتی که اروپا اختیار واگذاری آنها را ندارد
مشکل اصلی E5 نه ترکیب اعضا، بلکه محدودیت اختیارات آن است. مسکو خواهان کاهش تحریمهاست، واشنگتن از بازگشت گاز روسیه به بازار اروپا حمایت میکند و کییف به دنبال دریافت تضمین عضویت در اتحادیه اروپاست. بااینحال، هیچیک از این امتیازات در اختیار پنج پایتخت اروپایی قرار ندارد.
تمدید تحریمهای روسیه به اجماع اعضای اتحادیه نیاز دارد. قانون مصوب بروکسل نیز پایان واردات گاز روسیه تا سپتامبر ۲۰۲۷ را هدفگذاری کرده و تغییر آن مستلزم تصمیمگیری در سطح اتحادیه است. عضویت اوکراین نیز بدون موافقت کشورهای عضو امکانپذیر نیست.
بنابراین، گروهی که قرار است از منافع اروپا در مذاکرات دفاع کند، درباره مهمترین موضوعات مورد مطالبه طرفهای مذاکرهکننده اختیار مستقل ندارد. این همان شکافی است که میتواند نقش اروپا را از یک بازیگر تعیینکننده به طرفی تبدیل کند که صرفاً باید درباره تصمیمات دیگران اظهارنظر کند.
واشنگتن و مسکو؛ آزمون واقعی انسجام اروپا
خطر زمانی جدیتر میشود که آمریکا و روسیه به توافقی برسند که اجرای آن به تصمیمات اروپایی وابسته باشد. پیشنهاد ازسرگیری انتقال گاز روسیه از مسیر اوکراین با میانجیگری آمریکا، نمونه روشنی از این وضعیت است. چنین توافقی میتواند مستقیماً سیاست انرژی اتحادیه اروپا و برنامه پایان دادن به وابستگی گازی به روسیه را تحت فشار قرار دهد.
در این میان، فشار اقتصادی زمستان و اختلاف منافع کشورهای عضو میتواند زمینه شکستن اجماع را فراهم کند. اسلواکی، که از تلاشها برای ازسرگیری انتقال گاز از اوکراین حمایت کرده، یکی از محتملترین نقاط آسیبپذیری این وحدت است.
در واقع، واشنگتن و مسکو ممکن است توافقی را روی میز بگذارند که اروپا را میان پذیرش تصمیمی خارج از چارچوب سیاستهایش و متهم شدن به مانعتراشی در مسیر صلح قرار دهد. هشدار «فریدریش مرتس» درباره ضرورت پرهیز از «غافلگیری» نیز بازتاب همین نگرانی است.
حق وتو؛ قدرتی که نباید به امتیاز تبدیل شود
با وجود محدودیتهای ساختاری، اروپا هنوز یک اهرم مهم در اختیار دارد؛ هیچ توافقی درباره تحریمها، انرژی و آینده اروپایی اوکراین بدون همراهی کشورهای عضو قابلیت اجرا نخواهد داشت. این قدرت، اگر با انسجام سیاسی همراه شود، میتواند مانع تحمیل توافقی شود که منافع امنیتی و اقتصادی اروپا را نادیده میگیرد.
نشست ویژه شورای اروپا در ۲۶ و ۲۷ نوامبر آزمون مهم این انسجام خواهد بود. تأکید دوباره بر توقف واردات گاز روسیه و تداوم تحریمها میتواند نشان دهد اروپا هنوز قادر است از حق وتوی خود بهعنوان ابزار چانهزنی استفاده کند.
گزینه مطلوبتر برای بروکسل، فراتر رفتن از نقش بازدارنده و ارائه یک بسته مستقل شامل تأمین مالی بازسازی اوکراین، مسیر زمانبندیشده عضویت و تضمینهای امنیتی است اما تحقق آن به اراده سیاسی پاریس و برلین برای واگذاری اختیارات واقعی به نهادهای اروپایی بستگی دارد.
مسئله اکنون صرفاً حضور اروپا در مذاکرات صلح نیست؛ مسئله این است که آیا این قاره میتواند مانع تبدیل شدن خود به تأمینکننده هزینههای توافقی شود که دیگران درباره آن تصمیم گرفتهاند یا خیر. اروپا برای داشتن قدرت، بیش از صندلی مذاکره به اراده مشترک ۲۷ عضو نیاز دارد.





نظر شما